Çarşamba, Ağustos 5, 2020
Banner Top
Sahn Halkaları Başlıyor!

Halkanın hocası: Talha Hakan Alp
Tanıtım metni:
İslâm medeniyetinde klasik metinlerin sayfa kenarlarına kaydedilen notlar genellikle “taʻlîkât” olarak adlandırılır. Medreselerde asırlarca okutulan metinler üzerine de pek çok taʻlîkât yazılmış olmakla beraber, bu çalışmaların diğer eserlere yazılan taʻlîklerden farklı özelliklere sahip olduğu anlaşılmaktadır. Bu taʻlîkât çalışmaları genellikle bilgisi kadar hocalıklarıyla da maruf alimler tarafından, ilgili literatür taranarak hazırlanmış olup, bir klasik medrese metnini merkeze alarak, çerçeve içine alınmış metnin gerek kenar boşluklarına kaydedilmiş notları gerek satır aralarına derc edilmiş bilgileri ve gerekse metnin hemen altına ve üstüne getirilen ve metni anlamaya yardımcı olan kısaltmaları ve işaretlemeleri içermektedir. Taʻlîkler arasında medrese çevrelerinin beğenisini kazananlar, devrin imkanlarına göre çoğaltılmış ve merkeze aldığı klasik eserler beraber medrese müfredatının bir parçası halini almıştır.

Medrese metinlerine yapılan taʻlîkler, modern öncesi dönemin klasiklerle ilişkisini anlama bakımından çok önemli ipuçları barındırmaktadır. Nüsha farklılıklarını açıklamaktan zamirlerin mercilerini göstermeye kadar getirdiği çeşitli kayıtlarla günümüzün tenkitli neşirlerine benzer işlevleri bulunan bu taʻlîkât çalışmaları, ders metinlerini her dönemde yeniden neşretme çalışmaları olarak kabul edilebilir. Medrese taʻlîkleri metnin anlamını açıklamanın ötesinde, metnin kaleme alındığı dönem ile taʻlîklerin hazırlandığı döneme kadar geçen zaman aralığında ortaya çıkan katkıları süzerek, çerçeve kenarına umumiyetle eğik satır kümeleri şeklinde yansıtmaktadır. Asırlar önce kaleme alınmış metin ile bu metnin tedris edildiği dönem arasındaki mesafeyi derkenarla kapatan taʻlîkler, Osmanlı ve Hint dünyası başta olmak üzere, geç klasikte ilmî eser kaleme almanın farklı bir türünü de temsil etmektedir.

”Tedris ile Telif Arasında Taʻlîkât” başlığını taşıyan proje hem Sahn-ı Semân Halkaları içinde bir seminer, hem de bir atölye çalışması özelliğine sahip olacaktır. Projenin seminer kısmı 2020 Bahar’ından itibaren Kâtibî’nin (ö. 675/1277) meşhur eş-Şemsiyye’si üzerine yapılan taʻlîkleri merkeze alacaktır. Bir yandan bu eser üzerine yapılan taʻlîklerin haritası çıkartılırken, diğer yandan bunların metne hangi yönlerden ne tür katkılar getirdiği tartışılacaktır.

Ne zaman: Salı 17:00-18:30
Kimler başvurabilir: Program öncelikli olarak lisansüstü öğrencilere/araştırmacılara açıktır.

Halkanın hocası: Fatih Bayram
Tanıtım metni:
Bu halkada Molla Câmî olarak bilinen Adurrahman Câmî’nin (ö. 898/1492) Nefehâtü’l-Üns adlı eserinin Bursalı Lâmiî Çelebi (ö. 938/1532) tarafından yapılmış çevirisi okunacaktır. Halkanın amacı, II. Mehmed’in davetine icabet edemeyen Molla Câmî’nin metnini Sahn-ı Semân’da misafir etmektir. Bursalı Lâmiî Çelebi, tasavvuf tarihi için mühim olan bu biyografik eseri Türkçeye çevirirken eserini Belgrad’ı fetheden Kanuni Sultan Süleyman’a ve onun ordusuna ithaf etmişti. Kendisi de bu esere orijinal ilaveler yapmıştı. Nefehâtü’l-Üns’ü okumak, Semerkant ve Herat ilim geleneğinin Bursa ve İstanbul’a nasıl aktarıldığını anlama hususunda da yardımcı olacaktır. Diğer bir gayemiz ise, XVI. yüzyıl Bursası’ndaki ilmî muhitleri tespit edebilmektir.

Ne zaman: Perşembe 18:00-19:30
Kimler başvurabilir: Program öncelikli olarak lisansüstü öğrencilere/araştırmacılara açıktır.

Halkanın hocası: Nail Okuyucu
Tanıtım metni:
Bu program, Şâfiî mezhebinin tarihî gelişimi, literatürünün doğuş ve şekillenişi ile diğer fıkhî oluşumlar ve anlayışlardan farklı, müstakil bir ekole dönüşmesine imkân veren temel yaklaşımlarını incelemeyi hedeflemektedir. Mezhebin tarihî gelişimi İmam Şâfiî’nin (ö. 204/820) çalışmalarından V./XI. yüzyılın sonlarına kadar devam eden süreç takip edilerek ele alınacaktır. Mezhep literatürü yine Şâfiî ve öğrencilerinin eserlerinden başlayarak V./XI. yüzyılın iki büyük Şâfiî fakihi olan Ebû İshâk eş-Şîrâzî (ö. 476/1083) ve İmâmü’l-Haremeyn el-Cüveynî’ye (ö. 478/1085) kadar devam eden süreçle sınırlı olarak incelecektir. Bu süreç, mezhebin ilk ve orta dönem tarihî gelişimi açısından en önemli olgulardan biri konumundaki Iraklılar-Horasanlılar ayrımının doğuşu ve en seçkin metinlerin kaleme alındığı dönemi yansıtacak şekilde belirlenmiştir. Programda Şîrâzî’nin ilmî mesaisine uzanan geçmiş üzerinden Irak Şâfiîliği, Cüveynî’nin ilmî mesaisine uzanan geçmiş üzerinden de Horasan Şâfiîliği ele alınacak; bu bölgelerde yaşayan Şâfiî fakihlerin çalışmaları takip edilerek mezhebin tarihî ve öğretisel gelişimi takip edilecektir. Mezhebin yayıldığı iki önemli bölge olan Irak ve Horasan’da Şâfiî fakihlerin çeşitlenen ilmî mesaisinin zamanla iki alt-ekole dönüşüm süreci, bu alt-ekoller aralarındaki farklılıkların tedris, iftâ ve telif çalışmalarına olan etkisi bu çerçevede bahse konu edilecektir. Bu iki Şâfiî fakihi, dönemleri itibarıyla fıkhî telif sahalarının hemen bütününde eser kaleme aldıkları için çalışmaları fıkhî düşüncenin o dönemdeki bütün unsurlarını yansıtan birincil kaynaklar konumundadır. Program boyunca Şîrâzî ve Cüveynî’nin furû-ı fıkıh, usûl-ı fıkıh, hilâf-cedel ve tabakâta dair eserleri merkeze alınmak suretiyle araştırmalar yürütülecektir. Program, uzun soluklu bir çalışma takviminin ardından elde ettiği çıktı ve ürünleri ilmî toplantı ve yayınlar halinde ilgililerle paylaşacaktır.

Ne zaman: Cumartesi 15:00-17:00
Kimler başvurabilir: Program öncelikli olarak lisansüstü öğrencilere/araştırmacılara açıktır.

Halkanın hocası: Halit Özkan
Tanıtım metni:

Bu okuma grubunda, Mâlik b. Enes’in (ö. 179/795) muhalled eseri el-Muvatta’ın özellikle Hanefîler nezdinde şöhret bulmuş olan Şeybânî nüshası takip edilecektir. Bilindiği gibi Muvatta’ın en meşhur nüshası Yahyâ b. Yahyâ el-Leysî’ye ait rivayettir. Eserin bugün mevcut diğer nüshaları da, Mâlik’in mezhebini benimsemiş “kendi” talebeleri tarafından rivayet edildikleri için Yahyâ el-Leysî nüshası ile birçok açıdan benzerlik taşır. Bunun tek istisnası Şeybânî nüshasıdır. Esasen Ebû Hanife’nin talebesi olan Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî (ö. 189/805), Medine’ye de gelmiş ve Mâlik b. Enes’ten bir süre ders alıp Muvatta’ı baştan sona okuyarak eserin râvîsi olmaya hak kazanmıştır. Şeybânî tarafından rivayet edilen bu nüsha, onun kendi fıkıh ve hadis anlayışını esere aksettirmiş olması hasebiyle diğer Muvatta nüshalarından ayrılmaktadır. Okuma esnasında bir yandan en meşhur hadis kitaplarından birisi olması itibariyle Muvatta hadislerinin takibi amaçlanırken, bir yandan da Şeybânî’nin mezkûr yönü ve eser üzerindeki tasarruflarının boyutu ve sonuçları üzerinde durulacaktır.

Ne zaman: Perşembe 18:00-19:30
Kimler başvurabilir: Program öncelikli olarak lisansüstü öğrencilere/araştırmacılara açıktır.

Halkanın hocası: Kenan Yıldız
Tanıtım metni:
Osmanlılarda vakıflar; eğitim, öğretim başta olmak üzere, sosyal ve ekonomik açıdan çok geniş bir alanda faaliyet göstermekteydiler. Bu kurumların işleyiş şekil ve şartları ise vakfiye adı verilen belgelerde açıklanmaktaydı. Bir nevi işletme mevzuatı şeklinde tanımlanabilecek olan bu belgeler, Osmanlı İmparatorluğu’nun tarihi bakımından en önemli arşiv belgeleri arasında yer almaktadır. Bir vakfın kurulabilmesi için kadının onayı şart olduğu gibi, yürütülen bütün işlemler kadıya tescil ettirilmekteydi. Vakıfla ilgili herhangi bir meselede kanunlara göre hükmetme görevi de kadıya aitti. Bu nedenle kadı sicilleri, vakfiyelerin yanı sıra vakıflarla ilgili bütün işlemlerin kaydedildiği Osmanlı hukuk tarihinin temel kaynakları arasında yer alır. Bu halkada, 16-19. yüzyıl kadı sicillerinden seçilmiş vakıf konulu belgeler okunacak ve incelenecektir. Kadı sicilleri ile vakıf hukukunun pratikteki yansımaları hakkında bir bakış açısı kazandırmak, halkanın temel hedefini oluşturmaktadır.

Ne zaman: Cuma 10:30-12:00
Kimler başvurabilir: Program öncelikli olarak lisansüstü öğrencilere/araştırmacılara açıktır.

Halkanın hocası: Okan Kadir Yılmaz
Tanıtım metni:
Bu programda, IV./X. yüzyıl Iraklı Hanefî fakih ve usulcülerinden Cessâs’ın (ö. 370/981) el-Fusûl fi’l-uṣûl isimli eseri takip edilecektir. el-Fusûl, genel olarak fıkıh usulü ilminin, özelde ise Hanefî fıkıh usulünün günümüze ulaşan gelişmiş ilk örneğidir. Mezhebin usul düşüncesini temellendirme maksadıyla Hanefî mezhebinin kurucu fıkıh metinlerinden getirdiği örneklerle, İsâ b. Ebân ve Kerhî gibi erken dönem usulcülerden yaptığı nakillerle ve başta Şâfiî olmak üzere muhalif usulcülere yönelttiği esaslı eleştirilerle el-Fusûl, usul düşüncesine önemli katkılar sağlamıştır. Fıkıh usulünü “yerleşik kurallar manzumesi” olarak sunmaktan öte, onu Hanefî mezhebi merkezli olarak inşa eden bir metin olarak öne çıkan Cessâs’ın bu çalışması, sahip olduğu önem ve değerden dolayı mezhebin usuldeki ana çizgisini temsil eden Debûsî, Pezdevî ve Serahsî gibi isimlerin de temel kaynaklarından biri olmayı başarmıştır. Doğrudan yazarın ne dediğini anlamaya odaklanacak “metin merkezli bir okuma” yapmayı hedefleyen bu programda, mevcut iki baskısında yer alan birçok hata ve eksikliğin giderildiği el-Fusûl’e ait “yeni bir metin” izlenecektir.

Ne zaman: Pazartesi 17:30-19:00
Kimler başvurabilir: Program sadece lisansüstü öğrencilere/araştırmacılara açıktır.

Halkanın hocası: Hasan Karataş
Tanıtım metni:
İstanbul Sünbül Efendi Halvetî Âsitanesi’nin şeyhi Yakub el-Germiyani’nin (ö. 985/1577) oğlu Yusuf’un tarikatın İstanbu’a yerleşmesinden neredeyse bir yüzyıl sonra kaleme aldığı Menākıb-ı Şerīf ve Tarīkatnāme-i Pīrān ve Meşāyih-i Tarīkat-ı ‘Aliyye-i Halvetiye, en erken Halvetî menâkıbnâmelerindendir. Bu kısa metin devrin İstanbul Halvetîlerinin zihin dünyası hakkında eşsiz ipuçları sunar. Özellikle Halvetî şeyhlerinin kendi aralarındaki rekabet, Osmanlı hanedanı ile ilişkileri ve her zaman tartışma konusu olmuş cehrî zikr ve devran meselelerinde Halvetî dervişlerinin, özellikle Sünbüliye mensuplarının yaklaşımlarını satır arasında verir. Bu menâkıbnâme daha önce yazılmış başka biyografik metinlere göndermeler yapılarak okunacak ve analiz edilecektir. Bu halka oturumları için matbu seviyede Osmanlıca okuma seviyesi istenmektedir.

Ne zaman: Çarşamba 18:00-19:30
Kimler başvurabilir: Program öncelikli olarak lisansüstü öğrencilere/araştırmacılara açıktır.

Tags: , , ,